Spis treści
Czym jest złamanie kości? Typy złamań
Mianem złamania określa się całkowite przerwanie ciągłości kości, do którego najczęściej dochodzi na skutek działania siły zewnętrznej. Z kolei sytuację, w której dochodzi do niecałkowitego przerwania nazywa się nadłamaniem.
W zależności od stosowanej klasyfikacji wyróżnić można kilka podziałów złamań. Pierwszy z nich, stosowany najczęściej to podział ze względu na uszkodzenie skóry. Jeśli doszło do przerwania jej ciągłości przez złamaną kość to mamy do czynienia ze złamaniem otwartym. W sytuacji gdy struktura skóry pozostała nienaruszona, mowa o złamaniu zamkniętym, inaczej prostym.
Kolejny podział złamań to ten ze względu na przebieg linii pęknięcia. Wyróżnić tutaj można złamania:
- poprzeczne;
- podłużne;
- skośne;
- spiralne;
- wieloodłamowe.
Złamania można także różnicować ze względu na mechanizm powstania urazu. Najczęściej mowa tu o następujących czterech typach złamań:
- bezpośrednim, czyli takim, w którym – jak sama nazwa wskazuje – siła odpowiadająca za złamanie zadziałała bezpośrednio na kość;
- pośrednim, gdzie siła zadziałała na inną strukturę prowadząc ostatecznie do złamania kości;
- kompresyjnym, do którego dochodzi na skutek zgniecenia;
- awulsyjnym, najczęściej dotyczącym sportowców, może do niego dojść w momencie, gdy mięśnie stają się wytrzymalsze niż ich kostne przyczepy, nierzadko towarzyszy mu oderwanie fragmentu kości.
Kolejnym typem złamań są złamania patologiczne, które powstają na skutek osłabienia struktury kostnej przez działanie choroby, m.in. nowotworu, osteoporozy, odwapnienia czy zmian zwyrodnieniowych. Wystarczy już niewielka siła zewnętrzna aby doszło do przerwania ciągłości kości. Tutaj na szczególną uwagę zasługuje jeden z podtypów złamań patologicznych, a konkretnie złamanie osteoporotyczne. Narażone są na nie głównie kobiety w wieku okołomenopauzalnym. Stosunkowo łatwo do niego dochodzi, wystarczy upadek z własnej wysokości, stąd też można spotkać się z nazwą złamanie niskoenergetyczne. Znacznie obniża jakość życia, zwiększa ryzyko trwałego kalectwa, a w niektórych przypadkach nawet przedwczesnej śmierci. Złamanie osteoporotyczne najczęściej dotyczy kręgów, żeber, szyjki kości udowej, kości promieniowej oraz nadgarstka.
Złamania zmęczeniowe to domena przede wszystkim sportowców. Co ciekawe wcale nie powstają w wyniku pojedynczego urazu, a powtarzających się przeciążeń i mikrourazów. Proces ten może trwać kilka tygodni a nawet miesięcy.
Następnym rodzajem złamania kości jest tzw. złamanie „zielona gałązka”, charakterystyczne dla dzieci, których kości są elastyczne. Wizualnie można je porównać do złamania młodej giętkiej gałązki, którą, w przeciwieństwie do suchej gałęzi, ciężko ją przełamać na dwie części – stąd też nazwa tego rodzaju złamania. Jeśli chodzi o mechanizm urazu, to złamanie “zielona gałązka” polega na zgięciu kości z jednej strony, a złamaniu z drugiej.
Ostatnim typem jest złamanie zaklinowane, polegające na wbijaniu się w siebie odłamów kostnych, tak, że na pierwszy rzut oka kość zdaje się zachowywać swoją ciągłość, a jedynie być krótszą. Ten rodzaj złamania najczęściej dotyczy kości udowej, a nieodpowiednio rozpoznane i leczone może nieść za sobą szereg poważnych powikłań.
Podczas złamania może dojść do tak zwanego przemieszczenia, czyli przesunięcia się fragmentów kości poza ich typowe ułożenie.
Przyczyny złamań kości
Do złamań najczęściej dochodzi wskutek niefortunnego wypadku, np. poślizgnięcia się zimą na chodniku, upadku z drabiny podczas remontu czy potknięcia się na schodach.
Kolejną powszechną przyczyną jest tzw. „zmęczenie kości”, dotykające najczęściej osoby uprawiające jakąś dyscyplinę sportową. Szczególnie dotyczy to amatorów, którzy nie są jeszcze przyzwyczajeni do intensywnego wysiłku i nie potrafią wyczuć momentu przeciążenia.
Złamanie może być także skutkiem innej jednostki chorobowej, takiej jak osteoporoza, nowotwór kości i szpiku kostnego, czy zmiany zwyrodnieniowej. Również długotrwały niedobór witaminy D stanowi jeden z czynników ryzyka złamań.
Objawy złamań kości
Objawy złamań, podobnie jak innych urazów układu ruchu, są zależne od różnorodnych czynników, takich jak rodzaj kości, rozległość urazu, wiek poszkodowanego, jego ogólna kondycja fizyczna czy stan zdrowia. Najczęściej jednak będą to:
- ból i obrzęk w miejscu urazu;
- miejscowa tkliwość, swędzenie, mrowienie;
- zmiana koloru skóry w okolicy urazu (zasinienie, zaczerwienienie, przy złamaniach dużych kości charakterystyczna jest z kolei bladość);
- nienaturalne wygięcie kończyny;
- zanik tętna w pobliżu urazu;
- ograniczenie lub brak możliwości ruchu kończyną;
- nieprawidłowe ruchy kości;
- w przypadku złamań otwartych widoczne fragmenty kości.
Jak już zostało wyżej wspomniane, objawy te nie są swoiste jedynie dla złamań i równie dobrze może wystąpić w innych kontuzjach, takich jak skręcenie czy zwichnięcie. Z tego powodu każdy uraz należy traktować jak potencjalne złamanie. Konsultacja ortopedyczna umożliwia szybkie potwierdzenie lub wykluczenie złamania oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia, co znacząco zmniejsza ryzyko powikłań. W razie wątpliwości warto jak najszybciej umówić wizytę u ortopedy.
Pierwsza pomoc
Oczekując na przyjazd karetki bądź przed pojechaniem z poszkodowanym do szpitala należy zadbać o prawidłowe unieruchomienie kończyny w stanie zastanym, czyli bez zmiany położenia. Najprościej jest to zrobić poprzez „przywiązanie” jej bandażem do sztywnego i podłużnego przedmiotu, takiego jak kij od miotły. Przedmiot należy zawsze dopasować do urazu, nigdy na odwrót!
W przypadku złamania otwartego należy dodatkowo zastosować opatrunek w miejscu krwawienia. Co ważne wystających kawałków kości nie można usuwać ani wciskać do środka rany!
Diagnostyka złamań kości
W gabinecie lekarskim wykonywana jest dokładna diagnostyka mająca na celu potwierdzenie rodzaj urazu. Najczęściej stosowanymi badaniami obrazowymi są:
- rentgen;
- tomografia komputerowa;
- rezonans magnetyczny;
- USG.
Za ich pomocą lekarz jest w stanie określić dokładnie miejsce, rodzaj i rozległość złamania, a następnie zaproponować odpowiednie leczenie.
Leczenie złamań kości
W zależności od rodzaju i złożoności złamania pierwszym krokiem jest nastawienie kości – etap ten jest niezbędny w przypadku złamań z przemieszczeniem. Procedura ta może odbyć się w znieczuleniu miejscowym bądź ogólnym. Skomplikowane złamania wymagają leczenia operacyjnego i zastosowania specjalnych elementów do złożenia uszkodzonej kości, takich jak specjalne śruby czy płytki.
Następnym krokiem jest odpowiednie unieruchomienie złamanej kości. W zależności od rozległości i powagi kontuzji lekarz może zalecić opatrunek gipsowy lub ortezę. Zazwyczaj takie zabezpieczenie utrzymuje się przez okres 4-8 tygodni, po upływie których opatrunek jest ściągany.
Rehabilitacja po złamaniu
Po ściągnięciu opatrunku i oficjalnym zakończeniu procesu leczenia należy zadbać o dalszy etap na drodze powrotu do sprawności, czyli odpowiednią rehabilitację. Trzeba mieć na uwadze, że złamanie to nie tylko przerwanie ciągłości struktury kostnej, ale także uszkodzenie sąsiednich struktur, takich jak tkanki miękkie, naczynia krwionośne czy nerwy. Brak odpowiednio dobranej i przeprowadzonej rehabilitacji po złamaniu może skutkować:
- zaburzeniem siły i współpracy mięśniowej;
- powstawaniem przykurczy;
- niefizjologicznym ułożeniu ciała;
- zaburzeniami równowagi statycznej i dynamicznej układu ruchu.
Fizjoterapeuta wraz z lekarzem prowadzącym układają indywidualny plan rehabilitacji dostosowany do m.in. wieku Pacjenta, jego stanu zdrowia, rodzaju i miejsca złamania. W wielu przypadkach rehabilitację można rozpocząć kiedy kończyna jest jeszcze unieruchomiona. Najczęściej stosowanymi technikami rehabilitacyjnymi są:
- ćwiczenia izomeryczne, które polegają na czynnym napinaniu mięśnia bez wykonania ruchu;
- masaże pobudzające krążenie oraz przyspieszające regenerację tkanek;
- ultradźwięki i pole magnetyczne przyspieszające proces zrastania kości;
- laseroterapia i krioterapia łagodzące stany zapalne oraz objawy bólowe.
Rehabilitacja to proces, który może trwać wiele miesięcy, kluczowe jednak jest to, aby nie ograniczać się jedynie do ćwiczeń w gabinecie specjalisty. Warto pogadać z fizjoterapeutą o zalecanych aktywnościach, które można wykonywać na co dzień.
Potencjalne powikłania złamań
Każdy uraz, także złamanie kości, niesie za sobą ryzyko powikłań. Wyróżnić można dwie podstawowe kategorie powikłań po złamaniach: powikłania wczesne oraz powikłania późne. Do tych pierwszych zalicza się uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerwów, mięśni i więzadeł następujące bezpośrednio po złamaniu. Do drugich – zapalenia kości, zmiany zwyrodnieniowe, przykurcze stawowe, które, jak sama nazwa sugeruje, rozwijają się dopiero po jakimś czasie. Na skutek wspomnianych powikłań Pacjent może doświadczyć:
- utraty krwi;
- zaburzeń czucia;
- niedowładu;
- zakażenia rany (przy złamaniu otwartym);
- poważnej niepełnosprawności;
- w ekstremalnych przypadkach nawet śmierci.
Innym poważnym powikłaniem niewyleczonego złamania jest tzw. staw rzekomy, czyli inaczej pseudoartroza. Polega na wytworzeniu się w miejscu złamania ruchomej przestrzeni przypominającej staw. W tej sytuacji, w której zrost nie dochodzi do skutku, a odłamy kości poruszają się względem siebie.
Podsumowanie
Złamania kości wymagają indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Jeśli doszło do urazu lub odczuwasz niepokojące objawy ze strony układu ruchu, konsultacja z ortopedą pozwoli ocenić stan kości i zaplanować dalsze leczenie.
Umów wizytę u naszego ortopedy w Świdnicy, aby uzyskać fachową diagnozę i bezpiecznie wrócić do sprawności.
Piśmiennictwo:
- red. E. Czerwiński: Zasady profilaktyki, rozpoznawania i leczenia osteoporotycznych złamań kości. Ortop Traumatol Rehab, 2022, 4, 281-292
- Udzielanie pomocy przy złamaniach, zwichnięciach i skręceniach kończyn – Świat pod lupą – zpe.gov.pl [dostęp: 20.12.2025]
- Jakubowska-Pietkiewicz E.: Złamania kości u dzieci i młodzieży – częsty problem, zróżnicowana etiologia. Pediatr Med Rodz, 2022, 18, 329-333
- Toboła M., Osińska M., Sawicka A.: Cukrzyca, osteoporoza i złamania kości. Post Nauk Med, 2017, 1, 27-30
- Czerwiński E., Kumorek A.: Upadki, witamina D i złamania. Post Nauk Med, 2012, 25, 226-231
- Kwiatoń M.: Zwichnięcia, skręcenia i złamania. [za:] Zwichnięcia, skręcenia i złamania – Pierwsza pomoc – mp.pl [dostęp: 20.12.2025]
- Ogrodowicz P.: Zrost opóźniony i staw rzekomy – przyczyny, rodzaje, rozpoznanie, leczenie. [za:] Zrost opóźniony i staw rzekomy – przyczyny, rodzaje, rozpoznanie, leczenie – Praktyczna Ortopedia i Traumatologia [dostęp: 23.12.2025]
