Skręcenie stawu skokowego, potocznie nazywane skręceniem kostki, to jeden z najczęściej spotykanych urazów ortopedycznych. Do uszkodzenia więzadeł dochodzi najczęściej w wyniku nieostrożnego kroku na nierównej nawierzchni lub zeskoku, co objawia się bolesnością, obrzękiem oraz ograniczeniem ruchomości stopy. Prawidłowe rozpoznanie stopnia kontuzji i szybkie wdrożenie właściwej pierwszej pomocy są kluczowe, aby zapobiec przewlekłej niestabilności stawu i nawrotom urazu.
Z tego artykułu dowiesz się, jak krok po kroku rozpoznać, udzielić pierwszej pomocy i leczyć skręconą kostkę.
Spis treści
Czym jest skręcenie stawu skokowego?
Uraz, jakim jest skręcenie stawu skokowego, polega na rozciągnięciu, czasem nawet częściowym przerwaniu, torebki stawowej i okolicznych więzadeł, wskutek przekroczenia fizjologicznego zakresu ruchu w stawie.
Ze względu na stopień uszkodzenia struktur, skręcenie kostki obejmuje:
- Skręcenie I stopnia (lekkie) – polega na uszkodzeniu włókien łącznotkankowych. Cechuje się delikatną tkliwością, miejscowym obrzękiem i upośledzeniem czynności, możliwe jest także pojawienie się minimalnego krwiaka. Nie obserwuje się jednak ruchomości patologicznej stawu.
- Skręcenie II stopnia (średnie) – zauważalne jest nasilenie objawów opisanych powyżej. Ponadto występuje niewielka ruchomość patologiczna stawu. Uszkodzenia włókien są poważniejsze niż w przypadku skręcenia I stopnia.
- Skręcenie III stopnia (ciężkie) – dochodzi do całkowitego przerwania ciągłości więzadeł, czemu towarzyszy silny ból, znaczny obrzęk i niestabilności stawu.
Mechanizm i przyczyny skręcenia stawu skokowego
Do skręcenia stawu skokowego dochodzi najczęściej w bardzo prozaicznych sytuacjach – na skutek upadku ze schodów, niefortunnego zejścia z krawężnika czy nagłego wpadnięcia w dziurę podczas spaceru. W zależności od tego, w jakim kierunku wykręci się stopa w momencie takiego urazu, wyróżnić można dwa główne mechanizmy skręcenia:
- Mechanizm inwersyjny (przywiedzeniowo-odwróceniowy) – polega na nadmiernym wywinięciu stopy do wewnątrz (paluch skierowany w górę). Skutkuje to uszkodzeniem aparatu więzadłowego po stronie bocznej oraz torebki stawowej.
- Mechanizm ewersyjny (odwodzeniowo-nawróceniowy) – polega na nadmiernym wykręceniu stopy na zewnątrz (V palec skierowany w górę). Prowadzi to do uszkodzeń struktur po stronie przyśrodkowej stawu (więzadła i torebka stawowa).
Objawy skręcenia stawu skokowego
Objawy większości kontuzji kończyn są identyczne, z tego powodu każdy uraz należy początkowo traktować jak złamanie. W zależności od rozległości i powagi urazu pojawić się może ból, obrzęk, krwiak, niestabilność stawu oraz miejscowy wzrost temperatury.
Pierwsza pomoc w przypadku skręcenia stawu skokowego
Przy lekkim urazie tradycyjnie zalecano schłodzenie miejsca urazu i zastosowanie elastycznego bandaża, postępując w pierwszych dniach po wypadku (zazwyczaj od 1 do 3 dni) zgodnie z popularnym protokołem RICE:
- R – Rest (odpoczynek),
- I – Ice (lód),
- C – Compression (kompresja, ucisk),
- E – Elevation (elewacja, uniesienie w górę).
Ze względu na rozwój medycyny sportowej, obecnie odchodzi się od całkowitego odpoczynku na rzecz nowocześniejszego protokołu POLICE (pierwsze 1 do 3 dni po urazie):
- P – Protection (ochrona uszkodzonego stawu),
- OL – Optimal Loading (optymalne obciążenie, czyli wczesny, bezpieczny ruch zapobiegający osłabieniu tkanek),
- I – Ice (lód – stosowany ostrożniej i krócej niż w protokole RICE),
- C – Compression (kompresja, ucisk),
- E – Elevation (elewacja, uniesienie w górę).
Protokoły te nie powinny być jednak stosowane u osób z nadwrażliwością na zimno, zmniejszonym przepływem krwi, zatorami w tętnicach oraz zaburzeniami czucia. Z tego powodu obecnym „złotym standardem”, który kompleksowo obejmuje cały proces pierwszej pomocy i leczenia, jest protokół PEACE & LOVE. Dzieli on postępowanie na dwie konkretne ramy czasowe:
Faza ostra – PEACE (od 1. do 3. dnia po urazie):
- P – Protect (ochrona),
- E – Elevate (uniesienie),
- A – Avoid anti-inflammatory modalities (unikanie leków przeciwzapalnych),
- C – Compress (kompresja, ucisk),
- E – Educate (edukacja pacjenta).
Faza rehabilitacji – LOVE (od 4. dnia po urazie przez kolejne tygodnie):
- L – Load (optymalne obciążanie stawu),
- O – Optimism (optymizm i pozytywne nastawienie, które przyspiesza leczenie),
- V – Vascularisation (pobudzanie układu sercowo-naczyniowego celem wsparcia leczenia),
- E – Exercise (ćwiczenia wzmacniające i przywracające sprawność).
Niezależnie od zastosowanego protokołu, zarówno przed, jak i po unieruchomieniu stawu należy sprawdzić czucie oraz możliwość wykonywania ruchów w obwodowej części uszkodzonej kończyny, np. ruszanie palcami.
W przypadku poważniejszych skręceń, szczególnie III stopnia (ale także każdego innego urazu kończyny), należy unieruchomić kończynę w stanie zastanym, tj. samodzielnie nie można próbować jej pozycjonować. Najprościej jest to zrobić poprzez „przywiązanie” jej bandażem, chustką lub innym materiałem do sztywnego i podłużnego przedmiotu. Co ważne, przedmiot należy zawsze dopasować do urazu, nigdy na odwrót. Z tak zabezpieczoną kończyną należy się udać do lekarza w celu pogłębionej diagnostyki.
Diagnostyka skręcenia stawu skokowego
Podstawą diagnostyki urazów stawu skokowego jest badanie kliniczne uzupełnione o badania obrazowe. Najlepsze warunki do oceny stanu pacjenta występują bezpośrednio po wypadku, zanim zdąży pojawić się duży obrzęk i bolesna obrona mięśniowa.
Ważnym elementem diagnozy jest wywiad określający mechanizm urazu, obserwacja pacjenta w ruchu i spoczynku oraz badanie palpacyjne, które obejmuje również ocenę prawidłowego ukrwienia stopy. Aby zweryfikować stan konkretnych więzadeł, lekarz przeprowadza dedykowane testy:
- Test szuflady przedniej – ocenia stan więzadła strzałkowo-skokowego przedniego poprzez próbę zwichnięcia (wysunięcia) kości skokowej ku przodowi.
- Testy oceniające więzozrost (Kleiger’a i squeeze test) – weryfikują ewentualne uszkodzenia więzozrostu piszczelowo-strzałkowego za pomocą zewnętrznej rotacji stopy lub ściskania kości podudzia.
- Testy odwrócenia, rotacji i wymuszonej ewersji – pozwalają ocenić ciągłość i wydolność pozostałych więzadeł (w tym trójgraniastego i strzałkowo-piętowego).
Kolejny element to diagnostyka obrazowa. Jej pierwszym krokiem jest wykonanie zdjęcia rentgenowskiego (RTG) w kilku rzutach (m.in. w projekcji przednio-tylnej i osiowej). Narzędzie to bardzo często pozwala na postawienie pełnej diagnozy i eliminuje konieczność dalszych badań. Jeśli jednak uszkodzenia są zastarzałe lub przypadek jest niejednoznaczny, diagnostykę uzupełnia się o badanie ultrasonograficzne (USG), tomografię komputerową (CT) lub rezonans magnetyczny (MR).
Leczenie skręcenia stawu skokowego i późniejsza rehabilitacja
Wybór strategii leczenia skręcenia kostki zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł, stabilności stawu oraz indywidualnych potrzeb funkcjonalnych pacjenta. Głównym celem jest szybka redukcja bólu i obrzęku oraz wczesny powrót do pełnej sprawności.
Leczenie zachowawcze i mobilizacja funkcjonalna
Postępowaniem z wyboru w skręceniach I i II stopnia (oraz u większości pacjentów z III stopniem) jest leczenie zachowawcze. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi rezygnuje się z długotrwałego unieruchomienia w gipsie (>4 tygodnie), które prowadzi do sztywności i zaników mięśniowych. Zaleca się wczesną mobilizację funkcjonalną. Krótkotrwałe unieruchomienie (do 10 dni) dopuszcza się wyłącznie przy bardzo silnym bólu i obrzęku w fazie ostrej.
Zaopatrzenie funkcjonalne (ortezy i taping)
Zewnętrzne wsparcie zabezpiecza gojące się więzadła przed ruchami inwersyjnymi, umożliwiając bezpieczny ruch zgięcia i wyprostu. W tym celu stosuje się:
- ortezy półsztywne i sznurowane, które cechują się wyższą skutecznością niż opaski elastyczne, umożliwiając kontrolowane obciążanie stawu,
- taping i kinesiotaping.
Taką stabilizację stosuje się przez 4–6 tygodni. U osób aktywnych profilaktyczne używanie ortezy/tapingu podczas treningów przez min. 6 miesięcy zapobiega nawrotom urazu.
Farmakoterapia i kontrola bólu
Leczenie farmakologiczne skręceń pełni rolę wspomagającą i ma na celu uśmierzenie dolegliwości bólowych oraz ułatwienie wczesnej mobilizacji. Stosuje się:
- Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne (NLPZ) – stosowane doustnie lub miejscowo (w postaci maści i żeli) są szczególnie zalecane w ostrej fazie urazu (do 14 dni) w celu redukcji bólu i obrzęku. Unika się jednak ich długotrwałego przyjmowania ze względu na ryzyko potencjalnego spowolnienia naturalnych procesów gojenia i przebudowy tkanek.
- Paracetamol – wykazuje skuteczność porównywalną z NLPZ pod względem kontroli bólu, zmniejszania obrzęku i poprawy zakresu ruchu. Stanowi bezpieczną alternatywę, szczególnie u pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania NLPZ (np. z chorobą wrzodową lub obciążeniem sercowo-naczyniowym).
Terapia ćwiczeniowa i rehabilitacja
Terapia ruchem stanowi kluczowy filar powrotu do pełnej sprawności po ostrym skręceniu stawu skokowego. Wczesne wdrożenie ukierunkowanego programu ćwiczeń – obejmującego trening nerwowo-mięśniowy oraz proprioceptywny (czucia głębokiego) – znacząco obniża wskaźnik ponownych urazów oraz zapobiega rozwojowi funkcjonalnej niestabilności stawu skokowego.
Nadzorowana przez fizjoterapeutę rehabilitacja przyspiesza powrót siły mięśniowej, poprawia koordynację oraz skraca czas powrotu do pracy i aktywności sportowej.
Leczenie operacyjne (chirurgiczne)
Leczenie czynnościowe pozostaje metodą z wyboru u większości pacjentów, co pozwala uniknąć powikłań związanych z zabiegami inwazyjnymi. Interwencja chirurgiczna jest rozważana rzadko i zarezerwowana głównie dla ciężkich urazów III stopnia, skręceń z towarzyszącymi uszkodzeniami kostno-chrzęstnymi lub uszkodzeniem więzozrostu piszczelowo-strzałkowego i przy braku poprawy po zastosowaniu leczenia zachowawczego.
Skręcenie stawu skokowego (kostki) – podsumowanie
Urazy kończyn, w tym skręcenie stawu skokowego, nie należą do rzadkości. Jeden nieostrożny krok, może skutkować kontuzją, dlatego nie warto bagatelizować nawet pozornie niewielkich dolegliwości. Szybka diagnostyka, odpowiednia pierwsza pomoc oraz właściwe leczenie zwiększają szansę na pełny powrót do sprawności i zmniejszają ryzyko nawrotu urazu.
Jeśli po urazie odczuwasz silny ból, obrzęk lub masz trudności z poruszaniem się, umów się na wizytę u ortopedy w MKmedic w Świdnicy. Lekarz oceni stopień uszkodzenia i dobierze odpowiednie leczenie, aby pomóc Ci bezpiecznie wrócić do codziennej aktywności.
Piśmiennictwo:
- Sułko J.: Skręcenie stawu skokowego (pot. skręcenie kostki). [za:] https://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/165580,skrecenie-stawu-skokowego-skrecenie-kostki (dostęp: 01.08.2026)
- Herzog M. M., Kerr Z. Y., Marshall S. W. i wsp: Epidemiology of ankle sprains and chronic ankle instability. J Athl Train, 2019, 54, 603-610
- Pedrycz A., Frąckiewicz M., Cichacz B. i wsp.: Urazy w obrębie stawu skokowego. Diagnostyka, profilaktyka, leczenie operacyjne. Pol Hyp Res, 2014, 49, 51-58
- Dubin J. C., Comeau D., McClelland R. I. i wsp.: Lateral and syndesmotic ankle sprain injuries: a narrative literature review. J Chiropr Med, 2011, 10, 204-219
- Pachana M., Kukuła P., Ziomek M. i wsp.: Ankle sprains: clinical practice and guideline-based treatment strategies. Qual Sport, 2025, 43, 2450-3118
- Lin C.C., Hiller C. E., de Bie R. A.: Evidence-based treatment for ankle injuries: a clinical perspective. J Man Manip Ther, 2010, 18, 22-28
- Skręcenia, stłuczenia, nadwyrężenia – jaki preparat polecić pacjentowi? [za:] https://mgr.farm/farmakoterapia/skrecenia-stluczenia-nadwyrezenia-jaki-preparat-polecic-pacjentowi/ (dostęp: 01.08.2026)
- Brzezińska P., Mieszkowski J.: Kompleksowe postępowanie fizjoterapeutyczne w skręceniu stawu skokowego. J Educ Health Sport, 2015, 5, 527-548
Najczęstsze objawy to ból, obrzęk, krwiak, ograniczenie ruchomości oraz niestabilność stawu. Ich nasilenie zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł.
Możliwość chodzenia zależy od stopnia urazu. Przy łagodnym skręceniu możliwe jest ostrożne, stopniowe obciążanie stawu, natomiast silny ból lub znaczna niestabilność wymagają konsultacji lekarskiej.
Schładzanie może być elementem postępowania w pierwszych dniach po urazie, jednak powinno być stosowane ostrożnie i krótkotrwale. Nie należy przykładać lodu bezpośrednio do skóry.
