Praca biurowa może nieść za sobą liczne powikłania zdrowotne. Długotrwałe przesiadywanie przed komputerem negatywnie wpływa na wzrok, siedzący tryb życia powiązany jest z nadmierną masą ciała, a nieergonomiczne meble wiążą się z bólami kręgosłupa i wadami postawy. To jednak nie wszystko. Praca przed komputerem stanowi główny czynnik ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Czym jest to schorzenie, jak się objawia i jak je leczyć? O tym wszystkim przeczytasz w poniższym artykule.
Spis treści
Nadgarstek i jego budowa
Aby zrozumieć dokładnie na czym polega zespół cieśni nadgarstka warto w pierwszej kolejności poznać jego budowę. Ta zlokalizowana między przedramieniem a dłonią struktura składa się z 8 niewielkich kości ułożonych w dwóch szeregach: proksymalnym (bliższym przedramienia) i dystalnym (bliższym palcom). Kości te to:
- łódeczkowata (najbardziej narażona na urazy, znajduje się u podstawy kciuka);
- księżycowata;
- trójgraniasta;
- grochowata;
- czworoboczna większa (z łaciny os trapezium);
- czworoboczna mniejsza (z łaciny os trapezoideum);
- główkowata;
- haczykowata.
Dla łatwiejszego zapamiętania tych nazw, adepci anatomii ułożyli prostą rymowankę:
Łódka płynie, Księżyc świeci, Trójgraniasty Groszek leci.
Na Trapezie, Trapeziku, wisi Główka na Haczyku.
Nadgarstek to nie tylko kości, ale także stawy:
- staw promieniowo-nadgarstkowy, czyli główny staw nadgarstka, łączący kość promieniową z szeregiem proksymalnym kości nadgarstka (kością łódeczkowatą, księżycowatą i trójgraniastą). Umożliwia zginanie i prostowanie nadgarstka oraz ruchy odwodzenia i przywodzenia;
- staw śródnadgarstkowy, który znajduje się pomiędzy dwoma szeregami kości nadgarstka. Odpowiada za uzupełniające ruchy zgięcia i wyprostu, a także za charakterystyczny, złożony ruch określany jako dart thrower’s motion (ruch „rzutu rzutką”);
- stawy międzynadgarstkowe tworzące liczne połączenia pomiędzy poszczególnymi kośćmi nadgarstka. Zapewniają stabilność tego obszaru oraz umożliwiają jedynie niewielką ruchomość pomiędzy kośćmi;
- stawy nadgarstkowo-śródręczne łączące szereg dystalny kości nadgarstka z podstawami kości śródręcza (większość z nich charakteryzuje się ograniczoną ruchomością, z wyjątkiem stawu kciuka);
- staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka o siodełkowatej budowie łączący kość czworoboczną większą z pierwszą kością śródręcza. Umożliwia szeroki zakres ruchów kciuka, w tym ruch przeciwstawiania (kluczowy dla funkcji chwytnej ręki).
Powiązanie wszystkich tych struktur umożliwia szeroki zakres ruchu w nadgarstku: na boki, do przodu i do tyłu, w górę i w dół, obroty i zginanie.
Czym jest zespół cieśni nadgarstka?
Zespół cieśni nadgarstka definiuje się jako szereg objawów związanych z uciskiem mechanicznym na nerw pośrodkowy przebiegający w kanale nadgarstka. Bezpośrednią przyczyną tego stanu jest zwiększenie ciśnienia w kanale, co przekłada się na wspomniany ucisk nerwu, jego niedokrwienie, a ostatecznie upośledzenie funkcji nadgarstka. Jest to jedna z najczęściej występujących neuropatii w obrębie kończyny górnej – szacuje się, w ciągu trwania życia ryzyko to wynosi ok. 10%. Jako że zwiększone ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka zaobserwowano u osób, które nawykowo wykonują powtarzalne ruchy w stawach nadgarstka, takie jak pisanie na klawiaturze, granie na gitarze czy struganie w drewnie, choroba ta zaliczana jest do grupy chorób zawodowych.
Nie tylko monotonne ruchy mogą doprowadzić do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Również zmiany miejscowe powstałe na skutek np. urazu lub inne ogólnoustrojowe czynniki mogą doprowadzić do zwężenia światła kanału nadgarstka. Wśród najważniejszych wymienić można:
- wrodzone anomalie anatomiczne w obrębie nadgarstka;
- blizny lub stany pourazowe (np. po przebytych złamaniach okolic nadgarstka);
- guzy, tłuszczaki, nerwiaki itp. zlokalizowane w nadgarstku;
- choroby reumatyczne;
- choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (np. cukrzyca czy niedoczynność tarczycy);
- nikotynizm;
- otyłość;
- przewlekłą chorobę nerek;
- ciążę, szczególnie w trzecim trymestrze.
Objawy zespołu cieśni nadgarstka
Objawy zespołu cieśni nadgarstka rozwijają się stopniowo, a ich charakter zależy od stopnia ucisku na nerw pośrodkowy. Do typowych, początkowych symptomów należą bolesne parestezje, czyli dokuczliwe mrowienie i drętwienie obejmujące kciuk, palec wskazujący, środkowy oraz połowę palca serdecznego. Charakterystycznym sygnałem alarmowym jest nasilanie się tych dolegliwości w nocy, co często zmusza do „roztrzepania” ręki w celu uzyskania ulgi. W miarę postępu schorzenia pojawia się osłabienie siły chwytu i trudności w wykonywaniu precyzyjnych czynności, takich jak zapinanie guzików czy pisanie. W zaawansowanych stadiach może dojść do widocznego zaniku mięśni kłębu kciuka oraz zaburzeń autonomicznych, objawiających się np. nadmierną suchością skóry w obrębie unerwionych palców.
Diagnoza zespołu cieśni nadgarstka
Pierwszym krokiem, który podejmuje lekarz przed postawieniem diagnozy zespołu cieśni nadgarstka jest szczegółowy wywiad medyczny. Obejmuje on pytania o charakter objawów, ich umiejscowienie i nasilenie. Kolejnym etapem jest przeprowadzenie tzw. testów prowokacyjnych. Wyróżnić można następujące:
- test Phalena – polega na połączeniu ze sobą dłoni częściami grzbietowymi i skierowaniu palców w dół. Nadgarstki należy zgiąć pod kątem ok. 90 stopni, ręce zgiąć w stawach łokciowych, a złączone dłonie trzymać na wysokości klatki piersiowej. Pozycję należy utrzymać przez ok. 60 sekund – jeśli w tym czasie pojawi się uczucie drętwienia i mrowienia w kciuku, palcu wskazującym i środkowym;
- odwrócony test Phalena – w wersji odwróconej poprzedniego testu należy ułożyć dłonie jak do modlitwy i maksymalnie zgiąć nadgarstki. Pozycję należy utrzymać przez ok. 60 sekund, o zespole cieśni nadgarstka ponownie będzie świadczyć uczucie mrowienia i drętwienia w palcach I-III;
- test Tinela – polega na położeniu dłoni stroną grzbietową na płaskiej powierzchni, a następnie opukiwaniu nadgarstka w miejscu przebiegu nerwu pośrodkowego (mniej więcej na środku linii nadgarstka). O zespole cieśni nadgarstka świadczyć będzie ból promieniujący do opuszków palców;
- test Durkana – podobny do opisanego wyżej testu Tinela, jednak zamiast opukiwania należy przez ok. 60 sekund uciskać miejsce przebiegu nerwu pośrodkowego;
- objaw butelki – polega na próbie chwycenia butelki między kciuk i palec wskazujący. Jeśli mięsień przeciwstawiacz kciuka nie działa prawidłowo, objęcie dłonią butelki na całym jej obwodzie będzie niemożliwe. Ponadto w sytuacji tej można także zaobserwować zanik tzw. „fałdu pływaka” u nasady kciuka.
Po wykonaniu testów prowokacyjnych następuje pogłębiona diagnostyka przy pomocy elektromiografii (EMG), badania USG lub obrazowania techniką rezonansu magnetycznego.
Leczenie zespołu cieśni nadgarstka
Leczenie zespołu cieśni nadgarstka jest procesem wieloetapowym, a wybór metody zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania zmian i czasu trwania dolegliwości. W początkowej fazie najczęściej stosuje się leczenie zachowawcze, którego fundamentem jest fizjoterapia. Kluczowe są techniki neurodynamiczne, czyli tzw. neuromobilizacje, które mają na celu przywrócenie prawidłowego ślizgu nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Pomocne bywają również zabiegi fizykalne, takie jak jonoforeza, ultradźwięki czy laseroterapia, które działają przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo. Ważnym elementem jest czasowe unieruchomienie nadgarstka w ortezie (szczególnie na noc), co zapobiega zgięciom nadgarstka generującym ucisk.
W przypadkach, gdy metody zachowawcze nie przynoszą poprawy, a objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, konieczna może okazać się interwencja chirurgiczna. Zabieg polega na przecięciu więzadła poprzecznego nadgarstka (troczka zginaczy), co zwiększa przestrzeń w kanale i natychmiastowo redukuje ucisk na nerw. Operację można przeprowadzić metodą otwartą lub endoskopową. Choć zabieg jest skuteczny w 70–90% przypadków, nie kończy on procesu leczenia. Kluczowa jest rehabilitacja pooperacyjna, obejmująca m.in. mobilizację blizny, ćwiczenia poprawiające siłę chwytu oraz dbałość o ergonomię stanowiska pracy, by uniknąć nawrotów schorzenia. Jeśli pracujesz przy komputerze, pamiętaj o podkładkach pod nadgarstki i regularnych przerwach – profilaktyka to najlepsze lekarstwo.
Wszystko co musisz wiedzieć o zespole cieśni nadgarstka – podsumowanie
Zespół cieśni nadgarstka to schorzenie, którego nie wolno lekceważyć. Choć początkowe mrowienie palców czy nocne drętwienie dłoni mogą wydawać się jedynie skutkiem przemęczenia, są to sygnały alarmowe wysyłane przez uciśnięty nerw pośrodkowy. Kluczem do sukcesu jest szybka reakcja – im wcześniej wdrożymy odpowiednią fizjoterapię, techniki neurodynamiczne oraz zadbamy o ergonomię pracy przy komputerze, tym większa szansa na uniknięcie sali operacyjnej. Pamiętaj, że Twoje dłonie to Twoje narzędzie pracy i codziennego funkcjonowania. Dbając o nie poprzez regularne przerwy, ćwiczenia rozciągające i właściwe ustawienie nadgarstków, inwestujesz w swoją sprawność na długie lata. Jeśli jednak objawy narastają, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty – współczesna medycyna oferuje skuteczne rozwiązania, które pozwolą Ci zapomnieć o bólu i wrócić do pełnej aktywności.
Piśmiennictwo:
- Gołąbek R., Majcher P.: Zespół cieśni nadgarstka. SiT, 2018, 1, 123-140
- Ciechanowska K., Łukowicz M.: Zespół cieśni nadgarstka – etiologia i diagnostyka. J Educ Health Sport, 2017, 7, 622-638
- Lewańska M., Walusiak-Skorupa J.: Czynniki etiologiczne zespołu cieśni nadgarstka u osób zawodowo wykonujących monotypowe ruchy w nadgarstku. Medycyna Pracy, 2014, 65, 261-270
- Banach M., Gryz E. A., Szczudlik A.: Zespół cieśni nadgarstka. Prz Lek, 2004, 61, 120-125
- Wolny T.: Wykorzystanie technik neurodynamicznych w zachowawczym leczeniu zespołu kanału nadgarstka – krytyczna ocena piśmiennictwa, OTR, 2017, 19, 427-440
